صفحۀ اصلی » Slider » بررسی الگوی خلافت داعش از منظر جریان‌ها‌ی سلفی

جت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی علیزاده موسوی به ارائه بحث خود پیرامون خلافت پرداخت و گفت: اسلام در نظریه خود بحث نگاه به حکومت و تشکیل حکومت اسلامی را دارد که اگر از این پیش فرض رد شویم، بعد از رحلت حضرت رسول شاهد دو نگاه هستیم که نگاه اول، نگاه امامت است که منتسب به شیعه و نگاه دوم، نگاه خلافت است که منتسب به اهل سنت می‌باشد. ویژگی که در باب خلافت وجود دارد، هیچ ادبیاتی در مورد خلافت تولید نشده است و در واقع، وقتی خلافت به وجود می‌آید چیزی تحت عنوان ادبیات خلافت نداریم، بنابراین از بحث خلافت ابوبکر به فلته به معنای امر ناگهانی تعبیر می‌شود که در شرایط خاص به وجود می‌آید یا امثال جوینی در کتاب خود می‌گوید که ما چیزی تحت عنوان حدود و ثغور خلافت نداریم تا بخواهیم بر اساس آن چیزی را شکل بدهیم و لذا در اهل سنت، خلافت به عنوان یک فرع مطرح می‌شود؛ بر خلاف شیعه که ادبیات آن از ابتدا تولید شده و تا امروز تغییری نکرده است.

نقد الگوی خلافت توسط اندیشمندان سلفی

رئیس پژوهشکده حج و زیارت افزود: بعد از فروپاشی امپراطوری عثمانی شاهد تحولاتی در نظریات خلافت هستیم، آنچیزی که در ادبیات مشاهده می‌شود این است که بسیاری این تحولات را بخاطر تصادم اندیشه‌ها‌ی اسلامی با جهان غرب و اندیشه‌ها‌ی غربی همچون دموکراسی، تفکیک قوا می‌بینند اما به نظر می‌رسد، چیزی که موجب شده نظریات جدید در باب خلافت مطرح شود، بیش از آنکه مربوط با تضارب آراء باشد، مربوط به سابقه و تاریخ خلافت هست؛ بدین معنا که اندیشمندان بعد از خلافت عثمانی این شرایط را پیدا کردند که از هیمنه‌ای که برای خلافت ایجاد شده بود بیرون آمده و به نقد اندیشه و تاریخ خلافت در دوره‌ها‌ی گذشته بپردازند و جالب آن است که حتی ابن تیمه، فقه دوران راشدین را به عنوان خلافت نام می‌برد و از امویان و عباسیان را به عنوان ملوک می‌برد و این نشان دهنده آن است که حتی اندیشمندان کلاسیکی مانند ابن تیمیه هم قائل به این نیستند که نمونه و نهاد خلافت با آن ویژگی‌ها در دوره‌های بعد هم ادامه پیدا کرده باشد و بنابراین این واقعیت میان تمام اندیشمندان مورد اتفاق است که ما بعد از خلافت راشده شاهد افول اساسی در مساله خلافت هستیم.

وی افزود: بنابراین بعد از سقوط امپراطوری عثمانی در سال ۱۹۲۲ بخشی از نظریات تمام اندیشمندانی همچون مودودی، سیدجمال، رشید رضا، بن نبی، محمد ریس، که به نوعی به بحث خلافت پرداختند، مربوط به نقد گذشته است و جایگاه خلافت از آن جایگاه بالا به پائین می‌آورند و آن قداستش را از بین می‌برند و جایگاه آکادمی برای آن وجود می‌آوردند.

۱۰ نفر در دوران معاصر ادعای خلافت کردند

وی خاطرنشان کرد: این امر نه تنها باعث افول جایگاه نظری آن می‌شود، بلکه باعث می‌شود که ادعای خلافت هم ساده شود و لذا شاهد ادعای خلافت ۱۰ نفر در دوران معاصر هستیم که شامل سال ۱۹۹۴ کمال الدین قبلان در کلن آلمان، پسرش متین قبلان معروف به خلیفه کلن، سال ۱۹۹۲ محمدافضل در نورستان افغانستان که ادعای خلافت و سیادت می‌کند، ابوعیسی رفاعی در شهر پیشاور، ابوعمر در سوریه که جندالخلافه را تشکیل می‌دهد، داغستانی، ابوبکر بغدادی، علی الشواخ معروف به ابولقمان، ابوبکر شیکا در آفریقا می‌شود و این نشان می‌دهد که مساله خلافت، امری عمومی می‌شود و در همه جا بحث خلافت مطرح می‌شود.

علیزاده موسوی افزود: جدای از این افراد، گروههای خلافت گرای متنوعی هم مانند اخوان المسلمین در چند سال اخیر داریم که دنبال خلافت هستند؛ حزب التحریر که دوره ۱۳ ساله تعریف می‌کند؛ طالبان، القاعده و نهایتا داعش از این گروه‌ها هستند که بحث خلافت را دارند.

رئیس پژوهشکده حج و زیارت افزود: ادبیات داعش نیز در تشکیل خلافت، ادبیاتی غیر از ادبیات مرسوم در فضای خلافت نیست؛ بدین معنا که اینها چیزی ابداع نکردند و فقط تلاش کردند که ویژگی‌های خلیفه و شرایط انعقاد خلافت را بر خود تطبیق دهند. بنابراین مباحثی مانند جهاد، عدالت، رای و تدبیر، تعداد نفرات و غیره در نظریات کسانی که مدافع داعش بودند، کاملا مشاهده می‌کنیم. مثلا عثمان بن تمیمی، در کتاب خود، ۱۱ نظریه همچون نظریه ابن تیمیه، خونجی، ماوردی، را در باب تعداد نفرات خلیفه بیان می‌کند و هدفش این است که این نتیجه را بگیرد که اگر تعداد شورا کم است در گذشتگان هم بوده است.

روش حل و عقد در تشکیل خلافت

علیزاده موسوی با اشاره به نظریات گذشتگان گفت: ابو جعفر حطاب در کتاب احکام البیعه فی الاسلام به این نکته اشاره می‌کند که حتی با وجود یک نفر هم انعقاد حکومت ممکن است و معتقد بودند که اگر شما حکومت تشکیل دادید باید از روش‌های انعقاد رسمی استفاده کنید که یکی از این روشها روش حل و عقد است که تعداد اعضا در شورا یکی از این مباحث آن می‌باشد. آنها در پاسخ معتقد هستند که تعداد در روش حل و عقد مقوم نیست و بنابراین هم ابوجعفر و هم تمیمی و ابوحمام بر این نکته تاکید دارند.

وی افزود: اما فردی چون ابوقطاده معتقد است که هرچند یک نفر هم می‌تواند به انعقاد حکومت بپردازد، اما یک نفر باید از حیث جایگاه بتواند نمایندگی وجه غالب مسلمانان را داشته باشد و حتی ابوبکر را استثناء می‌شمارد که نباید این استثناء تبدیل به یک اصل در این حوزه شود. افراد دیگری سلمان العلوان یا حارث الضاری هم بحث می‌کنند که هرچند این شورا کم است، اما این شورا نمایندگی از تمام مسلمانان نمی‌کند و این نقد را وارد می‌کنند که تعداد باید بتواند نمایندگی از اکثریت یا تمام مسلمانان را بکند.

مساله استیلا و غلبه در خلافت

علیزاده با بیان اینکه اولین مسئله در انعقاد خلافت، گروهی است که می‌خواهند خلافت را مشخص کنند، گفت: مساله دیگر روش دوم استیلا و غلبه است؛ چرا که استخلاف در مورد اینها وجود ندارد و علیرغم اینکه ابوعمر بغدادی قبل از ابوبکر بغدادی بوده است، اما چون ابوعمر بغدادی صرفا در دولت عراق و نه شام حاکمیت داشته، لذا استخلاف را برنمی تابند، بلکه بر اهل حل و عقد و مسئله استیلا و غلبه اشاره می‌کنند.

رئیس پژوهشکده حج و زیارت خاطرنشان کرد: جدا از مسئله اهل حل و عقد، جایگاه این افراد است که آیا فرد شناخته شده‌ای در این شورا هستند یا خیر و لذا آنها را مجهولین می‌شمارند که علمای سلفی با آنها آشنایی ندارند.

وی افزود: استیلا و غلبه یکی از اصول انعقاد خلافت است که چهره‌ها‌یی مانند نقوی، ابن حجر، ابن تیمیه و سایر نظریه پردازان سیاسی و اعتقادی به آن اشاره کردند. اینها خروج بر حاکم را حرام می‌دانند و از سوی دیگر انعقاد خلافت را با استیلا و غلبه جایز می‌دانند که این یک پارادوکسی است که وجود دارد که از طرفی خروج را حرام و از طرح دیگر، معتقدند که اگر با خروج استیلا پیدا کردند، اشکال ندارد.

این پژوهشگر حوزه و دانشگاه گفت: از دیدگاه ابن تیمه، خروج بر علیه خلافت عادل، مشروعیت ندارد و چهره‌ها‌یی مثل ابوبصیر طرطوسی در کتاب احکام السلطانیه قائل است که قهر و غلبه جایگاهی ندارد و حتی در میان خودشان فردی چون تمیمی، غلبه را یک ضرورت و نه اصل، در نظر می‌گیرد که امروز به ضرورت به آن متوسل شدند. ابو مصیبه مقدسی نیز در کتاب خلافت الموعود، آن را از باب ضرورت می‌داند و به نظریه سید قطب استناد می‌کند که همانطور که زایمان درد دارد، تشکیل حکومت اسلامی هم دارد و برای آن باید خون داد و مقاومت کرد.

علیزاده موسوی افزود: اشکالی که بر این نظریه وارد می‌شود این است که در حالی که هدف از مشروعیت استیلا و غلبه و روش تغلب، به وجود آوردن امنیت و ثبات برای جامعه است، اما بنابر نظریه منتقدان داعش، این وضعیت درباره آنها حتی در مناطق خودشان به وجود نیامده است و لذا حتی ابوبکر بغدادی چند سخنرانی عمومی بیشتر نداشته و نیروهایشان چهره‌هایشان را می‌پوشانند که نشان می‌دهد حتی امنیت برای خودشان هم محقق نشده است و هدف اصلی غلبه و قهر که همان امنیت است، فراهم نشده است.

بررسی شخصیت علمی و سیاسی ابوبکر البغدادی

حجت‌الاسلام علیزاده موسوی، مساله بعدی را شخصیت ابوبکر البغدادی به عنوان خلیفه دانست و گفت: نقدهای جدی به شخصیت فردی وی همچون عدالت و علم، وارد شده است و منتقدین بر این باورند که وی علمی که منجر به اجتهاد بشود، ندارد. بنابراین تمام اندیشمندان اسلامی و حتی سلفی او را شخصیت غیرشناخته شده می‌دانند.

وی افزود: حتی ویلیام مک کنف که تحقیق جامعی در مورد زندگی ابوبکر بغدادی در منطقه سامراء کرده، مستندات وابستگی ابوبکر بغدادی به حزب بعث و حتی کمک حزب بعث برای ورود وی به دانشگاه بغداد را نشان می‌دهد. حتی تبدیل شدن حزب بعث که یک حزب پان عربیسم است به حزبی اسلامی در سال ۱۹۷۹، در این حوزه قابل تفسیر می‌باشد که چهره‌ها‌ی سلفی عراق در این دوران رشد می‌کنند.

علیزاده در مورد زندگی سیاسی بغدادی گفت: نسبت به زندگی سیاسی ابوبکر بغدادی نیز، او در گروه کوچکی عضو می‌شود و هنگام بازدید از یکی افراد سلفی در فلوجه دستگیر می‌شود و در اینجا ارتباطش با رهبران سلفی و جهادی برقرار میشود.

وی در پایان در مورد زندگی علمی ابوبکر بغدادی گفت: زندگی علمی وی در رشته قرآن است و حتی پایان نامه وی احیای نسخه‌ای در مورد دوره میانه است و اصلا در مورد فقه کار نکرده است و تحصیلات وی صرفا آکادمیک است؛ چنانکه المنصور مدرس وی می‌گوید: بغدادی فقط کتاب اولیه فقه را نزد من خوانده و تحصیلات حوزوی نداشته است.

علیزاده موسوی گفت: در مجموع، باید گفت خلافت داعش پیش از آنکه توسط علمای غیرسلفی نقد شود، توسط علمای سلفی نقد شده و حتی به او کلاب اهل نار نسبت دادند و ایمن الظواهری می‌گفت القاعده با ملاعمر بیعت کرده است و لذا در آن واحد، بیعت با دو نفر امکان ندارد؛ ضمن آنکه روش حل و عقد و مساله استیلا و غلبه را نقد کردند و از سوی دیگر، شخصیت ابوبکر بغدادی را نقد کردند.        ۱۳۹۵-۱۰-۱۲

یک دیدگاه بگزارید


  • کتاب ها

    <width= width= width= width= width= width= width= width= width= width=